Wolne oprogramowanie

Joomla! jest programem wolnym. Należy do tej samej rodziny programów, co Linux, OpenOffice czy Firefox.

Chodzi tu o „wolność” w takim znaczeniu, jak w zwrotach: wolność słowa, wolny rynek, wolność gospodarcza czy wolne wybory. Wolne oprogramowanie gwarantuje każdemu użytkownikowi cztery podstawowe wolności:

• swobodę uruchamiania programu w dowolnym celu,
• swobodę studiowania zasady działania programu,
• swobodę upowszechniania kopii programu,
• swobodę udoskonalania programu i publikowania własnych poprawek.

Wolne oprogramowanie nie jest przeciwieństwem oprogramowania komercyjnego. To dwie różne kwestie. Wolne oprogramowanie może być zarówno bezpłatne, jak i komercyjne.

Istota Wolnego Oprogramowania

Istotą wolnego oprogramowania jest zgoda projektantów na swobodne korzystanie z ich dorobku intelektualnego, przekazanie użytkownikom praw do rozwijania, doskonalenia i dalszego rozpowszechniania programów.

Wydanie Joomla! jako programu wolnego oznacza, że można go modyfikować, dostosować do swoich potrzeb, a nawet tworzyć w oparciu o jego kod nowe własne programy.

Ruch wolnego oprogramowania narodził się w początku lat 80. ubiegłego wieku z protestu przeciwko praktykom firm programistycznych, które utajniały kod swoich programów opatrywały go klauzulami tajemnicy handlowej. W początkach rozwoju informatyki oprogramowanie było bowiem wolne. Programy rozpowszechniano w postaci kodu źródłowego. Programiści mogli z niego korzystać swobodnie.

Twórcą ruchu wolnego oprogramowania ((free software movement) był Richard Matthew Stallman. W 1985 roku R. Stallman założył Fundację Wolnego Oprogramowania (Free Software Foundation), Wkrótce powstały licencje wolnego oprogramowania, m.in. Powszechna Licencja Publiczna GNU (GNU General Public License). Joomla! jest wydany na warunkach tej właśnie licencji.

Jawny – otwarty kod

Kod Joomla! jest jawny, otwarty. Inaczej nie można by go ani swobodnie studiować, ani poprawiać, ani wykorzystywać w swoich programach.

Ideę otwartego kodu źródłowego głosił już R. M. Stallman. Pod koniec lat 90. z ruchu wolnego oprogramowania wyłonił się nurt otwartego oprogramowania - (open source movement), zainicjowany przez kilku wybitnych hackerów, wśród nich Erica Stevena Raymonda. Jego zwolennicy przywiązują mniejszą wagę do kwestii ideowych, filozoficznych - wolności, a większą do kwestii praktycznych, technicznej doskonałości kodu, którą zapewnia jego otwartość. W praktyce wolne oprogramowanie jest zawsze oprogramowaniem open source i odwrotnie.

Prawo modyfikacji

Dla użytkowników Joomla! najważniejsze jest prawo modyfikacji kodu źródłowego. W przypadku oprogramowania własnościowego kopiowanie utworów lub tworzenie utworów zależnych bez zgody właściciela praw autorskich jest naruszeniem praw własności. Joomla! i inne wolne programy można modyfikować bez pytania kogokolwiek o zgodę, zachowując pełne prawa autorskie do wprowadzonych zmian i modyfikacji.

Modyfikacje oraz wykorzystanie kodu w innych programach nie narusza autorskich praw własności! Przetworzenie czy nawet zmodyfikowanie programu lub skryptu może być podstawą do uznania go za własny – autor poprawek i modyfikacji zachowuje do nich pełne prawa własności. Kradzieżą jest jedynie przypisanie sobie autorstwa cudzego dzieła.

Joomla! - program darmowy

Joomla! jest dostępny bezpłatnie! Można go pobrać za darmo zarówno za darmo zarówno z z witryny projektu, jak i wielu innych serwisów, w tym, serwisu Polskiego Centrum Joomla!. Oznacza to, że nikt nie musi nikomu płacić za Joomla!.

Joomla!: kupić - sprzedać?

Fakt, że Joomla! jest bezpłatny nie oznacza, że nie można pobierać opłat za rozpowszechnianie kopii programu.

W tej mierze każdy ma również pełną swobodę - za rozpowszechnianie wolnych programów można pobierać dowolne opłaty: złotówkę, dolara czy miliard dolarów. To zależy i od sprzedającego i od rynku. GNU GPL nie stawia w tej mierze żadnych warunków ani ograniczeń.

Podkreślamy wyraźnie tę kwestię, by rozwiać wszelkie wątpliwości. Ich źródłem jest pochodzące z języka angielskiego słowo free w zwrocie free software.

Ma ono dwa ogólnie przyjęte znaczenia: może odnosić się do wolności albo do darmowości. Kiedy mówimy o „free software”, wolnym oprogramowaniu, mówimy o wolności, nie o cenie. (myślcie o nim jak o „wolności słowa, a nie o „darmowym piwie”).

Wolne oprogramowanie dotyczy wolności, a egzekwowanie GPL jest obroną wolności. Kiedy bronimy wolności użytkowników, nie rozpraszamy się na poboczne tematy, jak wysokość opłat dystrybucyjnych. Chodzi o wolność, całą wolność i tylko wolność.

Kiedy i za co płacić?

Na pewno nierozsądne byłoby kupowanie oficjalnego wydania Joomla! od kogokolwiek. Nierozsądnym byłoby również kupowanie od kogokolwiek polskiej wersji Joomla! Jak dotychczas nikt - poza Polskim Centrum Joomla! - takiego wydania nie przygotował i nie opublikował.

Jedynym przypadkiem, w którym zakup Joomla! można uznać za uzasadniony, jest nabycie dedykowanych wersji instalacyjnych - przeznaczonych do konkretnych zastosowań, wzbogaconych o niezbędne rozszerzenia i skonfigurowanych.

Joomla! na zlecenie - zapytaj o koszty

Jeśli zlecasz wykonanie strony internetowej opartej na Joomla! firmie świadczącej takie usługi, na pewno nie zapłacisz jak za projekt nowego systemu. Musisz się jednak liczyć z pewnymi kosztami.

Zapytaj o te koszty, porównaj z innymi.

Nawet więcej - pewna doza nieufności wobec "darmowych" ofert nie zaszkodzi. Może na przykład wskazywać, że usługodawca nie ma doświadczenia albo nie w pełni rozumie zlecenie czy też nie rozpoznał, czego właściwie oczekujesz.

Usługi webmasterskie a licencja Joomla

Jeśli wasza firma świadczy usługi internetowe, ma pełną swobodę w ustaleniu ceny usługi także i wówczas, gdy jej podstawą jest Joomla!.

Fakt, że Joomla! jest dostępna bezpłatnie ma tylko takie znaczenie w ustalaniu ceny usługi, jakie uznacie za stosowne. To kwestia umowy z klientem.

Ale klient ma prawo wiedzieć, że otrzymuje produkt oparty na Joomla!, że Joomla! jest dostępny za darmo oraz że przysługują mu identyczne prawa, jak każdemu użytkownikowi Joomla! - w pełni swobodnego, wolnego korzystania z produktu, na warunkach GNU GPL. Innymi słowy, żadna firma nie może:

• informować, że Joomla! jest jej własnym oprogramowaniem,
• skrywać przed klientami faktu wykorzystania Joomla!,
• zastrzegać sobie prawa do modyfikacji programu, swobody korzystania z jego kodu.

W zawartej umowie musi udzielić nabywcy takich praw do Joomla!, z jakich sama korzystała. Licencja GNU GPL winna być załącznikiem tej umowy.

Używajcie Joomla!, aby ułatwić życie sobie i swoim klientom, odrzucając całą otoczkę „czarnej magii”, która wciąż jest związana z publikacją treści w Internecie. Pobierajcie opłaty za swoją pracę, ale nie za wysiłek, który włożyli w Joomla! jego twórcy oraz cała społeczność użytkowników.

Dodajmy jeszcze i tę sugestię - jeśli Wasza firma zarabia dzięki Joomla, byłoby działaniem rozumnym i rozsądnym wsparcie projektu darowiznami na jego rozwój.

Joomla! i prawa własności

Autorskie prawa własności do kodu źródłowego i nazwy Joomla! posiada: Open Source Matters - Fundacja powołana dla wspierania Joomla!. Oznacza to, że nie można zmieniać praw, na jakich Joomla! został wydany. W szczególności oznacza to, że:

Po pierwsze, nazwa Joomla! i logo Joomla! są zastrzeżone. Nie można jej użyć jako własnych znaków towarowych, a komercyjne wykorzystanie logo wymaga zgody właściciela praw autorskich.

Po drugie, nie można zmieniać praw, na jakich Joomla! jest wydawany, ani praw własności autorskiej! W zmodyfikowanym kodzie muszą pozostać informacje o prawach autorskich do oryginału, a nowy program może być wydany na identycznych zasadach. Innymi słowy, nie można sobie przypisać praw własności ani do Joomla!, ani pełnych praw własności do zmodyfikowanych wersji Joomla!, nie można zmienić licencji Joomla!

Po trzecie, nie ma obowiązku zamieszczania na witrynie stopki w stylu Powered by Joomla!, banerów reklamowych w jakiejkolwiek postaci, w sposób widoczny dla użytkowników, ale można to uczynić.

Joomla! i Open Source - więcej o wolnym oprogramowaniu

Poniżej znajdują się odnośniki do witryn organizacji, które współdziałają w rozwijaniu Open Source:

• Free Software Foundation (Fundacja Wolnego Oprogramowania): http://www.fsf.org/
• Project GNU (GNU's Not Unix - GNU to nie Unix): http://www.gnu.org/
• Open Source Initiative (OSI - Inicjatywa Otwartych Źródeł): http://www.opensource.org/

Zobacz także, czym jest wolne oprogramowanie:

• według Projektu GNU.
• według rwo.pl - Ruchu Wolnego Oprogramowania.

Być może zechcesz zapoznać się z dwoma sztandarowymi ksiażkami rozważającymi problematykę wolnego oprogramowania:

• W obronie wolności [Free as in Freedom - elektroniczna wersja książki Sama Wiliamsa o Richardzie M. Stallmanie - twórcy ruchu wolnego oprogramowania.
• Wolna kultura - elektroniczna wersja książki Lawrence Lessiga o wolności w kulturze i świecie Internetu.

Uwagi, źródła

Jeżeli masz sugestie odnośnie treści lub chcesz zgłosić poprawki do tego rozdziału, skomentuj go albo umieść wiadomość na forum: Dokumentacja - Propozycje, zmiany, poprawki

Dziękujemy!

Stefan Wajda, Zespół Dokumentacji PCJ